Muay Thai ili tajlandski boks kao disciplina postaje sve popularnija kako kod nas, tako i u svetu, ali istina je da je i dalje daleko od onoga što po meni zaslužuje da bude. Specifičnost tajlandskog boksa leži upravo u čitavoj kulturi i širokoj lepezi vrednosti koje prožimaju disciplinu. Počevši od kulturne, istorijske i antropološke perspektive posmatranja, pa do brutalnosti same discipline, sve je to prožeto energijom koja se po meni ne pronalazi ni u jednoj drugoj borilačkoj veštini. Duh igre, poniznosti, teškog rada i poštovanja, koji se pretvara u svojevrsni šah u praksi, jeste lepota i umetnost discipline koja gradi i duh i telo.
S obzirom na to da se zna vrlo malo o Tai boksu, u svetu, ali i kod nas, i da je disciplina u sporom, ali svakako sigurnom usponu. Ovaj tekst ima za cilj upravo to – da barem malo doprinese popularnosti, ali i razumevanju porekla i kulture koja je od suštinskog značaja za našu zajednicu, dajući svojevrstan pregled razvitka Tai boksa kroz vreme i njegove istorije, odnosno – Istorije tajlandskog boksa.
Tehnike i stilovi u Muay Thaiju
Muay Thai se ističe svojim osam tačaka kontakta — pesnice, laktovi, kolena i potkolenice — otuda i naziv „Umetnost osam udova“. Tehnike su raznovrsne i regionalno obojene:
• Muay Chaiya: defanzivni stil, nisko držanje, fokus na kontra-udarce
• Muay Thasao: agilnost, brzi udarci nogama, visoki udarci
• Muay Korat: snaga, fokus na jake udarce
• Muay Lopburi: uravnotežen, prilagodljiv napad i odbrana
Specijalni udarci:
• Muay Mat: pesnice
• Muay Khao: kolena
• Muay Sok: laktovi
• Muay Dtae: udarci nogom
• Muay Plam: klinč
• Muay Femur: tehnika i strategija
Vrlo bitan deo discipline jeste Wai Kru Ram Muay ritual, koji se izvodi pre svake borbe i povezuje borce sa trenerima, školom i duhovnom tradicijom. Uz ritmičku Sarama muziku, služi i kao zagrevanje, pripremajući borce mentalno i fizički.
Istorija tajlandskog boksa: rani period i nastanak Muay Borana
Najranije zabeleženo poreklo naše discipline vezuje se za 13. vek, u tzv. periodu Kraljevstva Sukhothai. U tom periodu ispunjenom ratom, kada bi oružje i tehnika zakazali, vojnici bi svoja tela pretvarali u oružje. Kroz pesnice, laktove, kolena i potkolenice razvijen je neoružani borilački sistem poznat kao Pahuyuth, temelj onoga što će postati Muay Boran, tj. drevni tajlandski boks. Vrlo brzo, Muay Boran počinje da poprima i kulturološki karakter i tako se razvija u jedan od stubova tajlandske kulture.
U daljim koracima razvoja Siama (stari termin koji je označavao teritoriju centralnog, ali i južnog Tajlanda), siamski vladari su u razvoju svojih vojnih kapaciteta davali posebno mesto Muay Boranu — zapravo, on je bio ključni deo vojne obuke.
Borci su trenirali koristeći stabla banane i kokosa za jačanje nogu, reke za oštrenje refleksa i kružne sparinge koji su im pomagali da se suoče sa više protivnika istovremeno.
Razvoj Muay Thaija kroz kraljevske ere
Osnivanje Bangkoka kao prestonice 1782. godine označilo je novu eru za Muay Thai. Pod kraljem Ramom I, umetnost je dobila kraljevsku zaštitu, a turniri su se proširili. Sledeći kraljevi promovisali su takmičenja i učvrstili Muay Thai kao simbol nacionalnog identiteta, naglašavajući nacionalni, ali i kulturni značaj borilačke veštine. Primer toga jesu žene-ratnice koje su bile školovane u ovoj disciplini – jedan od najupečatljivijih primera je Thao Suranari, koja je odigrala izuzetnu ulogu u odbrani grada Korata u severoistočnom delu Tajlanda.
„Zlatni period“ dolazi pod kraljem Ramom V (1868–1910), koji je formalizovao takmičenja, stvorio Muay Luang (Kraljevske bokserske škole) i integrisao Muay Thai u vojne akademije. U tom periodu dolazi i do standardizacije tradicionalnih rituala poput Wai Kru plesova, Mongkhon traka na glavi i Pra Jiad narukvica, čime se spaja ceremonijalno poštovanje sa borilačkom veštinom. Kraljevi Rama VI i VII dodatno su modernizovali sport, uvodeći stalne ringove, rukavice, vremenska ograničenja i kategorije težine, i tako postepeno pretvarali Muay Thai u regulisani sport. Ikonični stadioni poput Suan Kulap, Lumpinee i Rajadamnern postali su centri takmičenja, profesionalizujući karijere boraca.
Muay Thai u modernom dobu i globalna popularnost
Do širenja popularnosti tajlandskog boksa dolazi nakon Drugog svetskog rata, kada Muay Thai prelazi granice Tajlanda i privlači međunarodno interesovanje. Međunarodna federacija Muay Thai (IFMA) osnovana je 1993. godine, a 2021. godine dolazi do priznanja Muay Thaija od strane Međunarodnog olimpijskog komiteta.
Iako globalno rasprostranjen, Muay Thai i dalje čuva svoje etičke stubove: poštovanje, čast, tradiciju, ispravnost i fer-igru. Borci, od početnika do profesionalaca, utelovljuju ove vrednosti, učeći disciplinu, poniznost i istrajnost. Mnogi tajlandski borci počinju sa treningom već sa osam godina, posvećujući godine savladavanju veštine.
Od bojišta Sukhothai do velikih scena Lumpinee i Rajadamnern, tajlandski boks se razvio u globalni fenomen koji privlači zainteresovane sa svih krajeva sveta. Istorija tajlandskog boksa danas doprinosi očuvanju kulture, duhovnosti i identiteta Tajlanda, ali i razvoju sportskog turizma. Sa korenima koji sežu više od hiljadu godina, Muay Thai se razvio iz ratne potrebe u savremenu sportsku disciplinu.
Muay Thai nije samo sport – to je srce Tajlanda, živa tradicija koja oblikuje karakter i inspiriše borce širom sveta.